عبدا... افتاده

استفاده از فناوری‌های روز، از آنجا كه موجب كاهش هزینه‌های عملیاتی و بهبود سرعت در شبكه می‌شود، همواره دغدغه مدیران مخابراتی كشور بوده و هست.
از سوی دیگر، به دلیل شرایط تحریم، شركت‌های چینی بخش عمده‌ای از نیاز این بازار را تامین می‌كنند.
دولت چین نیز در طول سال‌های گذشته، سیاست‌های حمایتی ویژه‌ای در قالب یارانه برای توسعه هر چه بیش‌تر صادرات فناوری‌های پیشرفته چین تدوین كرده و به مرحله اجرا گذاشته است.
به این ترتیب شركت‌های چینی توانسته‌اند با قیمت‌های پایین‌تر در مناقصه‌های مختلف مخابراتی شركت كنند و برنده شوند.
اما این قیمت و پیشنهاد وقتی از محدوده‌ای پایین‌تر باشد، به اعتقاد برخی كارشناسان مخابراتی به ویژه در بخش خصوصی به قیمت‌شكنی یا «دامپینگ» شبیه می‌شود.
این كارشناسان معتقدند كه این دامپینگ چینی در طول سال‌های آینده كشور را از توان تولید تجهیزات بی‌بهره می‌سازد.
در این میان وظیفه ما چیست؟
در این گزارش برای پاسخگویی به این سوال روش‌های برگزاری مناقصه‌های خرید تجهیزات، انتقال دانش فنی و شیوه‌های رقابت از جوانب اقتصادی و فناوری را به بررسی گذاشته‌ایم.

قوانین اجازه دامپینگ می‌دهد
مهندس صابر فیضی، مدیر عامل شركت مخابرات ایران با تایید اینكه قیمت شكنی در مناقصات اتفاق می‌افتد، یكی از علت‌هایی كه شركت‌های دولتی نمی‌توانند با قیمت‌شكنی در مناقصات خرید تجهیزات مخابراتی مقابله كنند را نقص قوانین مناقصات خرید دولتی می‌داند.
وی می‌گوید: در مناقصات خرید تجهیزات علاوه بر كیفیت، حداكثر برچسب قیمت از سوی مناقصه‌گذار مشخص می‌شود و اگر شركتی پایین‌تر از این قیمت را پیشنهاد دهد در مناقصه برنده می‌شود.
وی می‌افزاید: در مناقصات خرید تجهیزات، شرایط پیشنهادی شركت‌ها مورد ارزیابی قرار می‌گیرد؛ به نحوی كه به عنوان مثال در یك مناقصه تولیدكننده داخلی سوای گرفتن امتیاز بر اساس پیشنهاد فنی و قیمت، امتیازی جداگانه می‌گیرد، اما نهایتا در مناقصه كسی برنده اعلام می‌شود كه پایین‌ترین قیمت را داده باشد.
وی می‌گوید: در برخی از مناقصات براساس قیمت و نوع تجهیزاتی كه ارایه می‌شود قیمت‌شكنی برخی از شركت‌ها مشهود است، اما اگر مدیران تصمیم بگیرند كسی را كه قیمت بالاتر و نزدیك به واقعیت را اعلام كرده، برنده اعلام كنند، در آینده باید به دستگاه‌های نظارتی پاسخگو باشد.
مدیر عامل شركت مخابرات در پاسخ به این سوال كه چرا ما در ایران با توجه به تقاضای بسیار بالا در استفاده از تجهیزات مخابراتی فروشندگان و تولیدكنندگان را ملزم به راه‌اندازی مراكز تحقیق و توسعه (R&D) یا تولید در داخل نمی‌كنیم، می‌گوید: تمامی فروشندگان تجهیزات از چینی گرفته تا اروپایی، هر جنسی كه به ایران می‌فروشند، نحوه استفاده از آن و رفع مشكلات احتمالی را به كارشناسان ایرانی آموزش می‌دهند.
فیضی می‌افزاید: از طرفی باید دید كه آیا می‌توان مركز تحقیق و توسعه بدون آموزش داشته باشیم یا نه. شركت مخابرات ایران نیز بر این اساس مركز آموزش مخابرات را در اصفهان با كمك دو شركت بزرگ چینی ZTE و هواووی راه‌اندازی كرده است.
وی می‌گوید: از سویی دیگر باید دید كه مركز تحقیق و توسعه در ایران آن هم در بخش فناوری‌های مخابراتی در چه جایگاهی قرار دارد.
در حال حاضر مركز تحقیقات مخابرات ایران با استفاده از تجهیزات و آزمایشگاه‌هایی كه در اختیار دارد به عنوان بازوی مشاوره‌ای شركت مخابرات ایران فعالیت می‌كند، اما انتقال دانش فنی فناوری‌های به روز هم یكی از دغدغه‌های اصلی مدیران مخابرات محسوب می‌شود كه در این زمینه گام‌های خوبی برداشته شده است.

یك نمونه تاریخی
برای روشن‌تر شدن موضوع اجازه بدهید یكی از نمونه‌های قیمت‌شكنی را مرور كنیم كه به اعتقاد شركت‌كنندگان در مناقصه، قیمت پیشنهادی برنده و یكی از تاریخی‌ترین قیمت‌شكنی‌ها را رقم زده است.
شركت مخابرات استان تهران در شهریور ماه 1387 مناقصه شماره 4/ت/87 برای خرید تجهیزات سوییچ به میزان K300 «300 هزار پورت» را برگزار كرد.
در این مناقصه شركت‌های مختلفی از داخل و خارج شركت كردند كه نهایتا كنسرسیوم شركت هواووی با چند شركت داخلی با پیشنهاد قیمت 4 میلیون دلار به عنوان نفر اول مناقصه، شركت كارخانجات مخابراتی ایران (ITMC) با 12 میلیون دلار به عنوان نفر دوم و شركت ZTE با 18 میلیون دلار به عنوان شركت سوم پیشنهاد‌های خود را به مناقصه‌گذار «شركت‌ مخابرات استان تهران» اعلام كردند و در نهایت پس از بررسی‌های فنی و اقتصادی، كنسرسیوم هواووی با چند شركت داخلی به عنوان برنده اعلام شد. برخی از نمایندگان شركت‌های حاضر در این مناقصه به شرط افشا نشدن نامشان با فناوران گفت‌وگو كرده‌‌اند. یكی از آنها می‌گوید: بررسی‌های اقتصادی انجام شده براساس مشخصات فنی تجهیزات خواسته شده از سوی مناقصه‌گذار نشان می‌دهد كه قیمت تمام شده برای خرید 300 هزار سافت سوییچ و انتقال آن به ایران حداقل 8 میلیون دلار است كه شركت هواووی با پذیرفتن 4 میلیون دلار ضرر، حاضر به برنده شدن در این مناقصه شده است.
وی می‌افزاید: در جلسه بازگشایی پاكات مناقصه در آن زمان با اعلام قیمت پیشنهادی شركت هواووی همگان حیرت زده شدند و نماینده شركت هواووی در پاسخ به تعجب حاضران گفت: ما برای از دست ندادن بازار ایران حاضر به ضرر در این مناقصه هستیم و جبران این زیان هم از فروش اجناسمان در جهان جبران می‌شود.
وی می‌گوید: شركت‌های چینی با این قیمت شكنی در حال تیشه زدن به ریشه تولید‌كنندگان ایرانی هستند اما همچنان امتیازات بدون گرفتن «پنالتی» به شركت‌های چینی واگذار می‌شود.
وی با اشاره به اینكه برای فروش تجهیزات شركت‌اش در كشور‌های همسایه هم حضور یافته، می‌افزاید: وضعیت شركت‌های چینی در بازار‌های همسایه كاملا متفاوت است و آنها به دلیل نبود تولیدات داخلی در آن كشور‌ها رقم‌های نجومی از مناقصه‌گذاران مطالبه می‌كنندكه اصلا قابل قیاس با ایران نیست.
این كارشناس مخابرات می‌گوید: اگر دولتمردان برای جلوگیری از این اقدام چاره‌ای نیندیشند عملا تولید‌كنندگان داخلی كه امروز به دلال تبدیل شده‌اند، در آینده‌ای نزدیك كلا از دور خارج خواهند شد.
یكی دیگر از مدیران شركت‌های تولید‌كننده تجهیزات مخابراتی در داخل كه نیز كه نخواست نامش فاش شود، می‌گوید: شركت‌های تولید‌كننده ایرانی براساس نبود برنامه‌ریزی و آینده‌نگری در مدیران ارشد كشور و با توجه به رشد سریع فناوری از دنیا عقب مانده‌اند.
وی می‌افزاید: امروز كارخانجات تولیدی مخابراتی حرفی برای گفتن در عرصه تولید تجهیزات ندارند و اگر این روال ادامه پیدا كند، قطعا تا چند سال آینده همین تعداد از تولید‌كنندگان تجهیزات هم از بین می‌روند و آن روز است كه شركت‌های چینی به واسطه حضور گسترده در زیر‌ساخت مخابراتی هر قیمتی را كه بخواهند به ما تحمیل می‌كنند.

پاسخ مخابرات استان تهران
برای روش‌تر شدن زوایای مناقصه خرید k300 سوییچ توسط مخابرات استان تهران در شهریور ماه امسال، فناوران سوالاتی را برای روابط عمومی این شركت ارسال كرد كه پس از دو هفته پاسخ این سوالات به ترتیبی كه می‌خوانید، داده شد.
سوال اول فناوران این بود كه با توجه به تفاوت 8 میلیون دلاری قیمت بین پیشنهاد برنده مناقصه و شركت‌كننده دوم، كارشناسان معتقدند در این پیشنهاد از سوی شركت چینی «هواووی» دامپینگ «قیمت شكنی» صورت گرفته است. لطفا نظر تفصیلی خود را اعلام بفرمایید.
روابط عمومی مخابرات استان تهران این سوال را اینگونه پاسخ می‌دهد: «مناقصه به صورت دو مرحله‌ای – داخلی در چارچوب مقررات برگزار گردیده كه با حضور شركت‌ها و كنسرسیوم تولیدی داخلی ادامه یافته و در نهایت، پیشنهاد شركت تولیدی داخلی كه از جانب یك كنسرسیوم تولیدی ارایه گردیده مورد پذیرش قرار گرفته است. كه موظف به انجام مفاد قرارداد به طور كامل می‌باشد».
این روابط عمومی در پاسخ به سوال دوم فناوران نیز پاسخ روشنی نداده است.
فناوران پرسیده بود: پروژه مورد نظر هم‌اكنون در چه مرحله‌ای از پیاده‌سازی قرار دارد؟ كه این پاسخ را دریافت كرد: «با توجه به اقدامات انجام شده و مبادله قرار‌داد، اجرای قرار‌داد در حال پیگیری بوده و پروژه تاكنون طبق زمانبندی، پیشرفت قابل قبول داشته است».
این روابط عمومی در خصوص سوال سوم فناوران درباره میزان نیاز تلفن ثابت در استان تهران با توجه به واگذاری به روز آن می‌گوید: «براساس تقاضای بازار و برنامه جایگزینی، طبق برنامه سالانه نیاز‌ها تعیین و تامین می‌گردد.»
روابط عمومی شركت مخابرات استان تهران در پاسخ به سوال آخر فناوران نیز درباره اینكه سوییچ‌های مورد تقاضا در مناقصه مذكور از نوع «سافت سوییچ» بوده است، یا نه، اینگونه پاسخ داده است: تغییرات تكنولوژی در تامین نیاز‌ها در جهت صرفه و صلاح شركت مورد توجه قرار گرفته و نرم‌افزار‌های مربوطه و قابل انطباق با توسعه آتی شبكه خواهد بود.

خارجی ها بدون واسطه بیایند
البته مدیر‌كل روابط عمومی شركت مخابرات ایران در خصوص قیمت‌شكنی در مناقصات تجهیزات مخابراتی می‌گوید: از آنجا كه شركت‌های خارجی برای حضور در بازار ایران ملزم به همكاری با یك شریك خارجی هستند، تشخیص قیمت‌شكنی در مناقصات كار ساده‌ای نیست.
داوود زارعیان می‌افزاید: شاید برای اینكه از این موضوع جلوگیری كنیم، بهتر باشد تا اجازه دهیم طرف‌های خارجی بدون واسطه و مستقیما در مناقصات حضور یابند.
كشور پاكستان برای خرید سوییچ مخابراتی K100 در یكی از بندهای مناقصه، شركت برنده را ملزم به راه‌اندازی مركز تحقیق و توسعه كرده است كه اتفاقا یك شركت چینی برنده مناقصه شده و تمامی شرایط پاكستانی‌ها را پذیرفته است، حال چگونه می‌شود كه ما در ایران با وجود خریدهای میلیاردی از چینی‌ها تاكنون اقدامی در این راستا انجام نداده‌ایم.
زارعیان در این باره می‌گوید: در چند سال گذشته شرایط كاملا متفاوت شده و اینگونه نیست كه اقدامی انجام نداده باشیم.
وی می‌افزاید: هم‌اكنون با دو شركت بزرگ تولید‌كننده تجهیزات مخابراتی چینی تفاهم‌نامه‌هایی را آماده كرده‌ایم كه راه‌اندازی مراكز تحقیق و توسعه، تولید در داخل كشور و آموزش در آن گنجانده شده كه در حال نهایی كردن این تفاهم‌نامه‌ها هستیم.
مدیر كل روابط عمومی شركت مخابرات ایران اظهار امیدواری می‌كند چنانچه مشكلی ایجاد نشود این قراردادها تا پایان سال به امضای طرفین برسد.

تولیدكننده داخل؛ از دلالی تا نابودی
مدیر عامل كارخانجات مخابراتی ایران نیز در خصوص قیمت‌شكنی توسط شركت‌های خارجی در مناقصات مخابراتی می‌گوید: قانون استفاده از حداكثر توان داخلی چند سالی است كه در مجلس به تصویب رسیده است و مقامات ارشد نظام نیز به اجرای آن تاكید دارند.
محمد ابراهیم مطلع می‌افزاید: مدیران دولتی در برخی از قراردادها عجله به خرج داده و زمان‌بندی كوتاهی را برای اجرای پروژه از سوی شركت‌های داخلی گذارند كه این موضوع خود جدای از بحث قیمت‌شكنی، موجب ایجاد مشكلات فراوان برای شركت‌ها می‌شود.
وی با اشاره به اینكه شبكه مخابراتی ایران بازاری بالقوه برای شركت‌های تولید كننده است، می‌گوید: متاسفانه با وضع قوانین سهل برای حضور خارجی‌ها در این بازار، موجب شده‌ایم تا تولیدات داخلی كشور روز به روز به خطر از بین رفتن نزدیك‌تر شوند.
وی می‌افزاید: در حال حاضر با توجه به لزوم حضور خارجی‌ها در بازار ایران همراه با یك شریك ایرانی، این شركت‌ها با شركت‌های كوچك شریك می‌شوند و با دادن قسمتی كوچك از سود خود، آنها را راضی می‌كنند.
وی می‌گوید: شركت‌های خارجی به منافع مقطعی و موردی فكر نمی‌كنند كه یكی از آنها نیز استفاده از قیمت‌شكنی است، به اعتقاد آنها با این روش سهم خود را از بازار افزایش می‌دهند كه به این ترتیب هم جلو انتقال تكنولوژی را می‌گیرند و هم شركت‌های مخابراتی را به خود وابسته می‌كنند.
مطلع می‌افزاید: از آنجا كه قانون مشخصی برای مبارزه با قیمت‌شكنی در داخل وجود ندارد، در جلسه‌ای كه با حضور دكتر علی لاریجانی، رییس مجلس شورای اسلامی در شیراز برگزار شد، این موضوع را مطرح كردیم كه قرار شد مجلس هم سریع‌تر با وضع قوانین لازم دولت را ملزم به اجرای آن كند.
مدیر عامل كارخانجات مخابراتی ایران می‌گوید: برخی از مدیران كشور توان تولید داخلی را در كار ساختمانی می‌بینند. به نحوی كه اگر قرار باشد تولید و راه‌اندازی یك آنتن BTS را واگذار كنند، ترجیح می‌دهند كار ساختمانی مربوط به نصب BTS را به شركت‌های داخلی بسپارند و تولید تجهیزات و رادیوی آن را به شركت‌های خارجی واگذار كنند.
وی با اشاره به اینكه مدیران داخلی اگر تصمیم به حمایت از تولید داخلی دارند باید آستانه تحمل خود را افزایش دهند، می‌گوید: اگر قرار است از تولید داخل حمایت شود، این حمایت تنها به روی كاغذ نباشد و مدیران دولتی آن را در عمل اجرا كنند.
وی می‌افزاید: باید تكلیف مشخص شود كه ترجیح این است كه از محصولاتی با طراحی داخلی در كشور استفاده كنیم یا از تولیدات خارجی.
مطلع می‌گوید: اگر بنابر اقتضائات زمانی، مجبور به استفاده از توان خارجی هستیم، باید انتقال دانش فنی را به صورت واقعی دنبال كنیم تا در آینده بتوانیم وابستگی خود را به فناوری‌های وارد شده به داخل كاهش دهیم.

نگاه‌مان به تولید غلط است
از سوی دیگر رییس كمیته مخابرات مجلس شورای اسلامی، كه پیش از این خود مسوولیت مدیریت شركت مخابرات آذربایجان غربی را به‌عهده داشت، با تایید قیمت‌شكنی در مناقصات خرید تجهیزات مخابراتی می‌گوید: متاسفانه در تمامی قرارداد‌هایی كه یك طرف آن ارگان دولتی و طرف دیگر بخش خصوصی باشد شرایط قرارداد كاملا به نفع طرف دولتی است. علی مطهری، نماینده مردم شبستر در مجلس شورای اسلامی می‌افزاید: تا زمانی كه شرایط قرارداد‌ها به صورتی است كه در آن، كارفرما می‌تواند و پیمانكار مكلف است، نمی‌توان از بخش خصوصی فعال در حوزه تولید تجهیزات مخابراتی بیش از این توقع داشت.
وی خاطرنشان می‌كند: مجری قرارداد نیز برای از دست ندادن این فرصت تجاری با توجه به اینكه خود نمی‌تواند تجهیزات را تولید كند به استفاده از تولیدات خارجی روی می‌آورد.
رییس كمیته مخابرات مجلس می‌گوید: تا زمانی كه اعتقاد استفاده از تولیدات داخلی در كشور به صورت واقعی در ذهن مدیران اجرایی شكل نگیرد، نمی‌توان مدعی بود كه شركت‌های داخلی ما از تمام توان خود استفاده می‌كنند.
مطهری می‌افزاید: قبل از مبارزه با قیمت شكنی در مناقصات و تدوین قوانین لازم، باید نگاه تولیدی در كشور تغییر كند؛ چراكه در حال حاضر در حوزه تجهیزات مخابراتی به خصوص در بخش فناوری‌های جدید، كارخانجات ما به عنوان واسطه بین شركت‌های خارجی و كارفرما عمل می‌كنند و عملا در این حوزه تولید‌كننده كم داریم.
مطهری یكی دیگر از مشكلاتی كه موجب شكوفا نشدن استعداد‌های داخلی و پیشرفت نكردن شركت‌ها می‌شود را نبود پیش‌بینی صحیح از نیاز‌های واقعی آن هم به واسطه تفاسیر مختلف از پروانه‌های شركت‌ها عنوان می‌كند.

فناوران: همانگونه كه ذكر شد، موضوع دامپینگ از سوی خارجی‌ها، یك گمانه‌زنی و احتمال است و فناوران نیز با توجه به اطلاعات كسب شده از افراد و كارشناسان مختلف این گزارش را تهیه كرده است. طبیعی است كه كارشناسان مخابراتی ممكن است در تایید یا رد مطالب مطرح شده در این گزارش نظراتی داشته باشند كه فناوران با كمال میل حاضر به شنیدن این نظرات است. همچنین حق توضیح به ویژه برای شركت‌های چینی كه نام‌شان در گزارش ذكر شده، محفوظ است.

منبع: روزنامه فناوران شنبه 5 بهمن‌ماه 1387