یوسف پور: مجبور نشویم به سمت NGN نمیرویم
اشاره
عضو 52 ساله شرکت مخابرات ایران را در یک روز گرم آخرین ماه بهار در طبقه یازده ساختمان شرکت مخابرات ایران ملاقات کردیم. ناصر یوسفپور مسئول اجرای پروژه NGN است و طبیعتا مهمترین موضوعی که میتوان درباره آن با او گفت و گو کرد، همین پروژه است. پروژهای که کمتر خبری از آن منتشر میشود که شاید دلیل این موضوع، بینتیجه ماندن اجرای طرح پایلوت آن باشد. هرچند یوسفپور معتقد نیست پایلوت بینتیجه مانده و برای آن دستاوردهایی برمیشمرد. / فاطمه ملکی - میثم قاسمی
هدف شرکت مخابرات ایران از حرکت به سمت NGN چیست؟
در گذر سرویسهای مخابراتی ما شاهد هستیم که سیستمهای آنالوگ حدود 30- 40 سال پیش جای خود را به سیستمها دیجیتالي دادند. سیستمهای دیجیتال یکسری مشخصههایی داشتند که ورای مشخصههای مثبت سیستمهای آنالوگ بود و کنار آن یک سری ارزش افزودههای بهتری را هم ارائه میکرد. کشور ما از حدود 25 سال پیش وارد دنیای دیجیتال شد و کم کم توسعههایش را براساس سوئیچهای دیجیتال انجام داد و سوئیچهای قبلی را به مرور اجازه داد عمر مفیدشان سر برسد و بعد جایگزین کرد که حدود 3-4 سال پیش کل شبکه به دیجیتال تبدیل شد.
سوئیچهای دیجیتالی که سالهای اول آمدند با آنها که الان آمدهاند از یک خانواده هستند ولی ورژن متفاوت دارند. سوئیچهای ابتدایی نسبت به آنالوگ حدود یک به هفت بودند و سوئیچهای دیجیتال امروز نسبت به قبلیها همین نسبت را دارند. یعنی قسمت اعظمی از مواردی که در سوئیچهای آنالوگ و سوئیچهای دیجیتال نسل اول توسط سختافزار انجام میشد، الان توسط نرمافزار انجام میشود.
در NGN (Next Generation Network) ما سه مورد برای ارائه سرویس به مشترک داریم. یکی Voic ثابت است، یکی سیار و یکی هم دیتا. NGN در نهایت به این سمت حرکت میکند که مشترک همه نیازمندیهایش را از یک بستر یا یک محیط دریافت کند. این کار علاوه بر این، تبعات دیگری هم دارد. یکی اینکه از نظر قیمت نسبت به سوئیچهای ثابت در اشلهای بالا میتواند مقرون به صرفهتر باشد دیگری از نظر حجم است. از نظر نگهداری و مدیریت هم تفاوتهای عمدهای دارند. یکی هم از نظر سرویسهای ارزش افزودهای است که به مشترک میدهد. همه اینها در این خلاصه میشود که کلیه سرویسهایی که امروز شما باید از طریق چند مسیر به مشترک برسانید از طریق یک مسیر به مشترک ارائه شود.
به گفته شما، انتقال از آنالوگ به دیجیتال در ایران حدود 20 سال زمان برده است. اگر بخواهیم همین روند را ادامه دهیم، انتقال به NGN هم 20 سال طول میکشد. در این بین ما نیازهایی داریم مثل IPTV. چرا اینقدر روند انتقال کند است؟ فکر نمیکنيد این مسئله باعث میشود ما بسترهایی را آماده کنیم و دوباره مجبور شویم آنها را به NGN انتقال دهیم؟
فکر شما، فکر یک آدم پولدار است که براساس آن شبکه را طراحی میکند و تغییر میدهد. در همه جای دنیای مرسوم است که تا زمانیکه عمر مفید یک سوئیچ تمام نشده، نمیتوانید آن را از دور خارج کنید و بگوئید میخواهم از سوئیچ جدید استفاده کنم. چه دولت و چه بخش خصوصی یک قیمت تمام شده و طرح تجاری دارند که اقدامات خود را براساس آن انجام میدهند. برای کشور ما هدف نباید این باشد که ما حتما NGN را در اسرع وقت عملیاتی کنیم. هدف برای شرکت مخابرات ایران باید این باشد که نیازهای مشترکین را تامین کند و نیازهای متقاضیان را با قیمتی که در طرح تجاریاش جواب میدهد، پاسخگو باشد.
شما میدانید در 5 سال گذشته ما هیچگونه تغییر نرخی را در تلفن ثابت و پالس همراه نداشتیم. این بایدی است که از جانب رگولاتور و دولت تکلیف شده است. این یعنی محدودیت فضا برای مواردی که هزینه بر است. در این فضا ما باید طرحهایی را ارائه دهیم که نیازهای مشتریانمان را با حداقل قیمت پاسخگو باشد. اینکه حالا امروز یک سیستم جدید به اسم NGN آمده و ما در اسرع وقت سوئیچهای قبلی را بریزیم بیرون و سوئیچهای جدید را جایگزین کنیم، شاید اگر یک شرکت پولدار بودیم که قیمت تمام شده برایمان مهم نبود، این کار را عملیاتی میکردیم؛ اما دنیا این کار را نمیکند. دنیا میآید میبیند بازار چه نیازی دارد.
الان برای IPTV میشود بستر را آماده کرد. مخابرات ایران هم طرح پایلوتی دارد که بستر را آماده میکند. منتها گیر ما این است که شرکتی برای تامین محتوا روی بستر IPTV وجود ندارد.
یعنی الان به لحاظ فنی IPTV آمده و مشکل ما محتوا است؟
عرض کردم. برای یک پروژه پایلوت دارد آماده میشود که در آینده نزدیک ارائه خدمات کنیم. منتها ...
ظاهرا صدا و سیما قرار است تا تابستان این سرویس را برای 100 تا 200 هزار مشترک ارائه کند.
این را من خبر ندارم. چیزی که خبر دارم، این است که مخابرات دارد این کار را میکند. منتها یکی از مسائل مهمی که به آن برخوردیم، این است که حالا IPTV آماده، کسی که بخواهد از این بستر استفاده کند چه کسی است؟ باید یک بانک اطلاعاتی داشته باشیم که شما بتوانید از خانه برای دسترسی به آن از بستر IPTV استفاده کنید. آن بانک یا آن مرکز اطلاعات یا کسی که آن را تولید کند، حلقه گم شده است. حالا باید ببینیم آن کسی میآید با توجه به فرهنگ ما، سیاست ما و مسائلی از این دست؛ چه چیزی را میخواهد آماده کند و چه قدر زمان میخواهد.
شما بیائید یک شبکه کامل را آماده کنید. محتوا وجود ندارد و وقتی محتوا نیست، مشترک هم هزینهای را بابت آن پرداخت نمیکند. این شبکه در یک فرآيند مثلا 3 یا 5 ساله از رده خارج میشود و سرمایهگذاری شما هیچ توجیه اقتصادی نخواهد داشت. پس هدف این نیست که ما دو سال دیگر میخواهیم به NGN برسیم. NGN از نظر شرکت مخابرات و دیگر شرکتها، راهی است برای ارائه سرویس مطلوبتر و بهتر با حداقل قیمت. الان تعداد مشترکان ما در زمینه ثابت یا موبایل به حد تثبیت شدهای رسیده و تقریبا اشباع است. در این مورد اقدامت برای همگرایی بیشتر اینها خوب است که انجام شود. ولی در دیتا ما هنوز تعداد مشترک زیادی نداریم. تعداد مشترکان باند پهن ما در حدی نیست که بتواند با ضریب نفوذ ما در تلفن ثابت و همراه رقابت کند. در دیتا هنوز جامعه نتوانسته ضریب نفوذش را در آن حدی که قابلیت رقابت داشته باشد، تثبیت کند.
اما الان در دیتا مشکل ما فنی است و نه محتوا. طبق آمارها، ضریب نفوذ باند پهن در ایران 4 درصد است و از این نظر در منطقه پانزدهم است. من میگویم فرض کنیم NGN ما 20 سال دیگر آماده شود و در این مدت ما اقداماتی را انجام دادهایم که آن وقت باید همه چیز را دوباره به NGN منتقل کنیم.
نه. هر شرکت یک طرح تجاری دارد. میگوید من امروز یک میلیون مشترک دارم که سرویسهایی را میخواهند که با سیستم سافت سوئیچ یا IP میتوانم بدهم. خب این یک میلیون سوئیچ با توجه به اینکه سرمایهگذاریهای من 95 درصد انجام شده و فقط 5 درصد نیاز به توسعه داردٰ بهتر است روی سیستم فعلی انجام شود یا نه روی سیستم جدید که هزینهاش 20 برابر فعلی است. این را یک شرکت محاسبه میکند. اگر به این نتیجه رسید که نیازهای بازار در حد و حدودی است که بخواهد سیستمهای سابق را توسعه بدهد برایش گرانتر میشود تا اینکه سیستمهای جدید را پیاده کند، میرود این کار را انجام میدهد. ما در دنیا هم خیلی از کشورها را داریم. یعنی اکثریت قریب به اتفاق کشورها هنوز NGN را به عنوان طرح نهایی و عملیاتی فعلی انتخاب نکردهاند.
مثلا انگلستان طرحی که دارد این است که با توجه به اقداماتی که دارد انجام میدهد و نیازهایی که مشتریان دارند، تا سه سال دیگر شبکه را NGN کند. به دلیل همان تامینکنندگان محتوایی که وجود دارد، سرویسهای زیادی را در اختیار مشترک قرار میدهد. مثلا تلویزیون کابلی که ما ندارم، ما از نظر قوانین هم این آمادگی را نداریم. شما میدانید MMS برای اینکه عملی شود مدتها مشکل قانون داشت و عملا با اینکه شرایط فنی آماده بود، اما مدتی زمان برد.
من فکر میکنم ما دچار یک دور باطل شدهایم. یعنی تا زمانیکه MMS نمیآمد مسئله قوانین هم اصلا نبود. وقتی به لحاظ فنی آماده شده، مسئله قوانین هم ناچارا حل شد. ولی حالا ...
ببینید یک وقت است که دولت است و تصمیم میگیرد سرمایهگذاری کند و اگر یک سال هم این سرمایه خوابید ایرادی ندارد. ولی یک شرکت مثل ایرانسل که خصوصی است، نمیتواند بگوید من سرمایهام را یک سال میخوابانم و بعد استفاده میکنم.
اجبارهایی که یک سیستم مجبور شود سراغ NGN برود یکی نیاز مشتری است و یکی اجبار رگولاتور است که زمان تعیین کند، یکی رقابت است. یعنی من ببینم با سیستمهای فعلی قیمت تمام شده بالا است، ولی با سیستمهای IP قیمت تمام شده پائین است. رقیب من A تومان هزینه کرده و من به دلیل استفاده از سیستمهای قدیمی 2A هزینه کردهام.
من استنباطم این است که شما تا مجبور نشوید سراغ NGN نمیروید.
بله، دقیقا همینطور است. هیچ شرکتی در دنیای تجارت، این اجازه را ندارد که براساس جوی که به وجود میآید سرمایهگذاری کند. بدون اینکه برگشت سرمایه، نیاز بازار، امکانات جانبی مثل همان تامین کنندگان محتوا؛ مد نظرش باشد. حتما آن سرویس منجر به شکست میشود.
خب با توجه به اینکه مخابرات تنها شرکت ارتباطی دولتی و بزرگترین در ایران است و رگولاتوری هم گرایش به دولت دارد، هیچ وقت مخابرات را مجبور نمیکند. همچنین به دلیل اینکه انحصار بازار مخابرات غیر از موبایل در دست شما است، رقیبی هم نیست که بخواهد انگیزهای ایجاد کند.
نکته خوبی را اشاره کردید. در تلفن ثابت 6 شرکت مجوز فعالیت گرفتند. اما هیچکدام وظایف و تعهدات خود را انجام ندادند. این نشان میدهد که این شرکتها کار در این زمینه را اقتصادی نمیدانند وگرنه چه دلیلی داشت که برای دو میلیون شماره مجوز بگیرند و بعد از گذشت چند سال، یک دهم این شمارهها را هم به مردم ارائه نکنند. وقتی که اقتصادی نیست، مسلما سرمایهگذاریهای جدید هم باید با مطالعه و با دیدن همه ابعاد کار، همراه باشد چرا که این حوزه سود فراوانی ندارد که قدرت مانور زیادی داشته باشید. شما یک وقت سودی که از این سرویس میبردید آنقدر بود که میتوانستید سرویسهایی بگذارید که اگر نیاز مردم نبود، آن شبکه به صورت آزمایشی یا نمایشی کار کند ولی امروز باید ابعاد کار دقیقا مشخص شود. سرویسهای مورد نیاز مشترکان که بتواند سرمایه اولیه را برگشت دهد، مشخص شود و بعد وارد شویم.
پس عواملی مانند رقابت نمیتوانند برای مخابرات عامل انگیزشی باشند. بحثهای سرمایهگذاری و در واقع سوددهی است که اگر باشد مخابرات به آن سمت حرکت میکند.
نه، بحث مهم ما این است که نیازی را مشتری بخواهد و مخابرات برای تامین آن اگر با امکانات فعلی قیمت تمام شده بیشتر از سرویسهای جدید باشد، حتما در این شرایط باید در اسرع وقت این گذر را انجام بدهیم. ولی اگر نیازی داشته باشد که بتوانیم با امکانات فعلی آن را پاسخ دهیم، هیچ دلیلی ندارد که هزینه سنگینی را متحمل شویم و وارد سیستمی شویم که برگشت سرمایهاش توجیه نشده باشد. درست است که قسمت اعظم سهام مخابرات مخابرات دولتی است، اما ما این اجازه را نداریم که پول را دور بریزیم که میخواهیم کار جدید انجام بدهیم.
یک بحثی که در مورد تامینکنندگان محتوا وجود دارد این است که هر وقت شرکتهای بزرگ سرمایهگذاری کردهاند، شرکتهای کوچک هم به سمت سرویسدهی رفتهاند بنابراین مخابرات نمیتواند منتظر بماند که آنها بیایند و محتوا آماده کنند. این خیلی دور از ذهن است.
در دنیا یک فروشگاههایی تاسیس میشوند که اعلام میکنند در آخر هفته این آمادگی را داریم که هر فیلمی را با یک تلفن در اختیار شما قرار بدهم. بعد از یک مدت این شرکتها در ارائه خدمات بهتر و آسانتر و زودتر و گستردهتر و .... با هم رقابت میکنند. بعد از مدتی این نیاز احساس میشود که چرا این محصول را از طریق الکترونیکی ارائه نکنیم. این تامین کننده با رشد و رقابتی که داشته، شبکههای مخابراتی را مجبور کرده این امکان را برایش فراهم کنند که از طریق نرمافزاری این کار را انجام بدهد. در دنیا روش این است.
اما شکل بازار ایران همیشه متفاوت از دنیا بوده است. مردم همیشه منتظر هستند گام اول را دولت بردارد، بعد آنها در این راه حرکت کنند.
این هم نکتهای است. اما این نکته احتیاج به سرمایهگذاری سنگینی دارد که شاید خرج کردن آن تنها به خاطر این ایده سخت باشد.
در بین صحبتهایتان چند بار گفتید که معمولا شرکتهای پولدار این کار را میکنند. اما مخابرات جزو شرکتهای پولدار است.
منظورم از پولدار، درآمد زیاد نبود. شرکتهایی را میگویم که حساب و کتابی ندارند. شرکتی که دخل و خرج برایش مهم نیست. شرکتی که بخواهد کارهای تبلیغاتی کند. مثل تیمهای فوتبال که سودده نیستند ولی اسپانسرها به دلیل تبلیغات و مسائل جانبی هزینه آن را میدهند.
الان مخابرات برای اجرای NGN در چه مرحلهای قرار دارد؟
با مطالعاتی که در سالهای گذشته انجام شده، دو طرح برای مرکز تحقیقات مخابرات تعریف شده که روی این دو طرح اقدامات لازمه را تا الان انجام داده است. طرح اول پایلوت است و طرح دوم، جامع و تفصیلی.
طرح پایلوت با فراخوانی که داده شد و با اعلام آمادگی به صورت محدود از طرف تولیدکنندگان تجهیزات مخابرات ایران داشتیم، به صورت 4 کنسرسیوم با آنها مذاکره شد. در طرح پایلوت به دنبال این بودیم که سیستم را در NGNاز طریق IMS داشته باشیم. برای این کار، مهم این بود که پایلوت از طریق سه تولیدکننده انجام شود. یعنی سه مارک مختلف باید سیستم یا سوئیچی که نصب میکنند، توانایی هماهنگی با یکدیگر را داشته باشد. نمیخواستیم شبکه به صورت انحصاری در قدرت یک تولیدکننده باشد. به همین خاطر مناقصهای که گذاشته شد، به این امید که بتوانند با وندورهای خارجی به هماهنگی برسند. اما به دلیل اینکه استانداردهای این کار در ITU هنوز نهایی نشده و وندورها استانداردهایی که به کار میبرند هرکدام استاندارد منطقه یا کشور خودشان است، هیچ کدام از آن چهار کنسرسیم نتوانستند هماهنگی لازم را با آن وندورها برای طرح پایلوت ما انجام دهند. اواخر سال گذشته وقتی مشخص شد این آمادگی وجود ندارد، اقدامات لازمه در حال انجام است که در طرح، تغییراتی انجام شود که بتوانیم طرح را در پایلوت انجام دهیم.
در واقع در مرحله اول در پایلوت در جا زدید.
در جا نزدیم.
متوقف شده است دیگر.
نه متوفق نشده. شما ایدهای دارید و انتظاری دارید که من میخواهم در بازار هم حداقل سه تولیدکننده حضور داشته باشد. تولیدکنندهها برای اینکه بتوانند این کار را انجام دهند باید IOT Test بین هم برقرار کنند. یعنی اگرCore و Edge و Acsses از وندورهای مختلف بود اینها بتوانند با هم کار کنند. ما با کنسرسیومها صحبتی که کردیم گفتیم طرح ما این است. بعد از نشستهای مختلف به این نتیجه رسیدیم که این کار شدنی نیست. برای انجام، محدودیتهایی وجود دارد. این قدمی بود که برداشتیم و امروز تصویری برای ما روشن میشود که پارسال روشن نبود. یکی از اهداف پایلوت هم همین است که به مسائلی که در اشل بزرگتر وجود دارد با هزینه کمتر وقوف پیدا کنید درجا زدن این بود که هیچگونه مطالعه و هیچ اقدامی نمیشد. نشستهای زیادی با وندورها، کنسرسیومها و مرکز تحقیقات داشتیم، چندین باز RFP اصلاح شد که در این مورد بتوانیم نکات مهم را روشن کنیم که طرحمان را بهینه کنیم.
در طرح پایلوت جدا از این، قرار بود چه کارهایی انجام شود؟
قرار بود 100 هزار پورت را در استانهای تهران، قزوین و فارس داشته باشیم. 10 هزار در قزوین. 20 هزار در فارس و 70 هزار در تهران. مشترکان هم بتوانند با هم در محیط IP ارتباط برقرار کنند و سرویسهای ارزش افزوده NGN را داشته باشند.
برآورد مالی در طرح پایلوت چهقدر بود؟
طرح پایلوت مخابرات ایران که با مرکز تحقیقات بسته شد، فقط جنبه تحقیقاتی و مطالعاتی داشت که رقمی در حد یک میلیارد تومان بود. قیمت پایلوت را نبسته بودیم. چون طرح پایلوت بود، اجرایی شدن در اسرع وقت مد نظر بود که اگر وندوری آمد، ارائه راه حل داد، بعد بتوانیم درباره قیمت صحبت کنیم که به آن مرحله نرسیدیم.
مدلی که در دنیا در مورد NGN پیاده میشود هم همین طور است؟ یعنی به یک شرکت نمیدهند؟
اقتصاد ما ویژگیهایی دارد که اقتصاد یک کشور دیگر ممکن است نداشته باشد. آن کشورها مسئلهای به نام تحریم ندارند. یا مخابراتشان ممکن است خصوصی باشد و به هر دلیل صاحب شرکت ترجیح بدهد با شرکتهای X و Y کار کند. اما این موارد برای ما مهم است و باید مد نظر قرار گیرند. اینکه با فلان شرکت کار کنیم، ممکن است تبعاتی برای ما داشته باشد که برای کشورهای دیگر نداشته باشد. دنیا در این مورد ممکن است راه دیگری برود، اما شرایط این اجازه را به ما نمیدهد.
این بحث چند وندور بودن در شبکه، در موبایل بیشتر دیده میشود و یکی از مواردی کیفیت شبکه تلفن همراه ما اینقدر بد است...
من این را قبول ندارم
یکی از بحثهایی که مدیران مخابرات مطرح میکنند این است که شبکه چند تکه است و هر تکه در اختیار کسی است و این باعث شده یکپارچه بودن از بین برود.
شما باید بین گزینههای مختلف گزینهای را انتخاب کنید که کمتر تبعات منفی داشته باشد. بله ما میتوانیم به صورت انحصاری با یک کمپانی قرارداد ببندیم. اما اگر آن کمپانی فردا گفت من دیگر شما را ساپورت نمیکنم، باید کل شبکه را دور بریزیم و دوباره طراحی کنیم. ما این اجازه را به خودمان نمیدهیم. شبکه یکپارچه مسلما محاسن بیشتری دارد اما تبعاتی هم دارد. ما آمادگی اینکه آن تبعات را در نظر نگیریم، نداریم.
پس خودتان را برای مشکلات بعدی آماده کردهاید. مثل شبکه موبایل که جدا از کیفیت، وقتی خواست از نسل 2 به 3 برود، مشکلات زیادی داشت.
نه چنین صحبتی نیست. ما چند وندور داریم؛ ولی به دلیل مدیریت و زیرساختی که دارد، تقریبا در کشور بهترین کیفیت را دارد. نسبت به شبکههای دیگر تلفن همراه.
البته شبکه دو ساله را نباید با شبکه 15 ساله مقایسه کرد.
بله. شبکه دو ساله باید کیفیتاش بهتر باشد.
13 سال پیش شبکه همراه اول نه میتوانست چنین کیفیتی داشته باشد و نه این تعداد مشترک.
شما یک خانهای میسازید، بعد مدام به دلایل مختلف به آن اتاق اضافه میکنید. این کیفیت بهتری دارد یا خانهای که از ابتدا نقشه مشخصی دارد؟ مسلما وقتی شبکه را با نیاز نهایی طراحی کنید، خیلی بهتر انجام میشود.
اما این خیلی بیشتر طول میکشد.
پول بدهی سریع انجام میشود.
یکی از مسائلی که مطرح هست، بحث همگرایی شبکه موجود با NGN است و اینکه طی چند سال قرار است این جابهجایی انجام شود؟
گذر از وضعیت الان به NGN مسلما به طرحی احتیاج دارد که ما نامش را طرح جامع و طرح تفصیلی شرکت مخابرات ایران گذاشتهایم. مرکز تحقیقات مخابرات در حال تهیه طرح تفصیلی است که گذر ما به چه صورتی و به چه سرعتی باشد. این طرح خودش 5 پروژه دارد.
1 - راهبردهای کلان کسب و کار مخابرات ایران و طرح تجاری شرکتهای تابعه در راستای NGN
2 - ارائه راهبرد در طرح کلان شبکههای نسل آینده و طرح نسل آینده و طرح تفصیلی مخابرات ایران
3 - تدوین راهبردهای مدیریت شبکه
4 - تامین امنیت در شبکههای نسل جدید
5 - تدوین چارچوب ضوابط و مقررات بهکارگیری شبکههای نسل آتی
این طرح تفصیلی چه زمانی آماده میشود؟
مرکز تحقیقات برای طرح دوم، یک سال تا یک سال و نیم دیگر زمان دارد. منتها ما و مرکز تحقیقات به دنبال این هستیم که با نتایجی که از طرح پایلوت میگیریم، نتایج مطالعات خود را تکمیل کند.
منبع: هفته نامه عصر ارتباط شماره 312